Rozdrażewscy

Rozdrażewscy | Stanisław Rozdrażewski | Jan Rozdrażewski /Jan Rozdrażewski (krajczy) / Jakub Rozdrażewski

Rozdrażewscy

 

 

Rozdrażewscy to jeden z najstarszych rodów w polskich. W niektórych opracowaniach heraldycznych wywodzony nawet od rodziny patrona Polski – św. Wojciecha (raczej nie jest to prawdopodobne, ale możliwe). Przodkowie Rozdrażewskich wyodrębnili się zbardzo słynnego rodu Porajów. W XIII w. przyjęli za zgodą księcia Leszka Czarnego herb Doliwa (zamieszczony powyżej). Jak głosi legenda nazwa herbu oraz zawołanie wzięło się od pewnego wydarzenia. Otóż jeden z członków rodu, wraz ze swoim zbrojnym oddziałem odparł atak wojowniczego ludu bałtyjskiego – Jaćwingów i w pościgu za nimi dotarł aż do grodu Liw (DO – LIWA).

Do XV w. członków rodu nazywano Doliwami (Doliwitami). Herbem Doliwa posługiwało się wielu szlachciców, najwybitniejszymi spośród nich stali się Rozdrażewscy, którzy przyjęli swoje nazwisko w XVI w. od naszej miejscowości.

Niestety nie ma pewności, kiedy posiedli oni Rozdrażew. Niektórzy uważają, że do rodu tego należał już Świętomir właściciel Rozdrażewa znany z dokumentu z 1270 r.

Bezpieczniej i pewniej jednak będzie uznać początek XIV w. za moment przejęcia miejscowości przez Doliwów.

Doliwowie-Rozdrażewsy odegrali niemałą rolę w historii Polski. Wydali wielu znakomitych biskupów, wojewodów i kasztelanów. Największe znaczenie mieli w okresie od XIV w. do czasów potopu szwedzkiego, szczególnie od II połowy XVI w., kiedy to przejęli Krotoszyn.

Cechowała ich niezwykła szlachetność i autentyczny patriotyzm, dla którego poświęcili również swój majątek. To przecież osobiste zaangażowanie w wojny, które prowadziła Rzeczpospolita w XVII w., a szczególnie w obronę przed Szwedami, nadwyrężyły finansowo

Rozdrażewskich do tego stopnia, że na zawsze stracili swoje posiadłości i pozycję.

W XVIII w. w czasie kolejnej wojny północnej stanęli po stronie Stanisława Leszczyńskiego, czym ściągnęli na siebie niechęć króla Augusta II Mocnego. Jako przestępcy polityczni

musieli się ukrywać w lasach krotoszyńskich i w osadzie Roszki.

Później służyli (Jan, Adam i Maciej Rodrażewscy) w przybocznym oddziale hetmana Piławity-Potockiego, który był ówczesnym dziedzicem dóbr krotoszyńskch (a więc i rozdrażewskich). W zamian za wierną służbę otrzymali ok. 1730 r. funkcję pocztowych korespondencji hetmańskiej na okolice Krotoszyna, Ostrowa, Kalisza i Rawicza. Uzyskali też na własność osadę Roszki. Z powodów politycznych nie używali już wtedy nazwiska Rozdrażewskich. Nazywali siebie Pocztami (Poczcicami). Ich potomkowie żyją wśród nas, w najbliższej okolicy.

Z biegiem czasu ród Rozdrażewskich rozrósł się bardzo. Podzielili się na trzy linie – Krotoszyńską, Nowomiejską i Ponsdorfską.

Na tej stronie nie zmieszczą się wszyscy, wybrałem więc tylko kilku najwybitniejszych i tylko tych, którzy byli w jakiś sposób związani z Rozdrażewem

Stanisław Rozdrażewski

kasztelan rogoziński.

 

Stanisław Rozdrażewski nie wiódł spokojnego życia. Często zmieniał miejsce zamieszkania a nawet wyznanie. Miał wielu wysoko postawionych przyjaciół, ale też równie dostojnych

wrogów… Ale zacznijmy od początku.

Był synem Jana kasztelana międzyrzeckiego, dziedzica Rozdrażewa i Małgorzaty Śmigielskiej herbu Łodzia. Przez jakiś czas przebywał na dworze Zygmunta Starego. Ofiarował królowi znaczny oddział jazdy i służył mu wiernie. W czasie bitwy pod Starodubem został ciężko ranny a zginąłby pewnie, gdyby nie wyratował go hetman Jan Tarnowski.

Żył w czasach reformacji, uległ jej hasłom i przyjął protestantyzm. Pod koniec życia powrócił jednak do katolicyzmu.

W bliżej nieokreślonych okolicznościach zabił szlachcica Koryckiego i ścigany przez prawo musiał uciekać do Francji. Po powrocie stanął po stronie przeciwników małżeństwa Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną. Namawiał szlachtę wielkopolską do wystąpienia przeciw królowi. Skutki okazały się opłakane. W odwecie Rozdrażew został pięciokrotnie spalony (przed 1560 r.). Stanisław znów musiał usunąć się na bok.

Zamienił zniszczone dobra rozdrażewskie wraz z Trzemesznem, Grębowem, Nową Wsią i Płokami, na Ponsdorf (Dębnik) za Wrocławiem.

Jesień życia spędził poza granicami Rzeczpospolitej – we Wrocławiu a później Wiedniu, gdzie został pochowany w kościele jezuickim.

Jego synem był jeden z najznakomitszych duchownych tamtych czasów, biskup kujawski – Hieronim. Najmłodszy syn Stanisława, Krzysztof, zginął trafiony kulą w głowę w walce z Rosjanami pod Wielkimi Łukami (1580r.), służąc u boku Stefana Batorego.

Jan Rozdrażewski

podkomorzy poznański

kasztelan poznański

Jan Rozdrażewski

Jan Rozdrażewski

 

Jan Rozdrażewski był tym dziedzicem Rozdrażewa, któremu szczególnie winni są szacunek mieszkańcy Krotoszyna. Przyczynił się bardzo do rozwoju miasta poprzez liczne przywileje nadane jego mieszkańcom. Zapoczątkował tworzenie potężnej magnackiej fortuny – państwa krotoszyńskiego obejmującego dobra krotoszyńskie i rozdrażewskie a przejściowo również inne (np. koźmińskie).

Jan nabył majątek krotoszyński w 1570 r. Wcześniej odzyskał z rąk Leszczyńskich Rozdrażew (jego stryj, Stanisław Rozdrażewski, zamienił Rozdrażew na Ponsdorf i wyjechał za granicę). Prawdopodobnie odbudował zniszczony po pożarach zamek rozdrażewski już jako budowlę murowaną, nie drewnianą.

Wychował się na zachodzie, dużo przebywał w Czechach i Niemczech. Tam spodobało mu się wyznanie braci czeskich. Był jednym z najbardziej aktywnych głosicieli protestantyzmu w Wielkopolsce. Wybudował w Krotoszynie późniejszą farę p. w. św. Jana Chrzciciela, zainicjował też wznoszenie murowanego kościoła w Rozdrażewie. Obydwie świątynie miały być przeznaczone dla braci czeskich. Stało się jednak inaczej. Po śmierci Rozdrażewskiego, dzięki działalności jego żony Katarzyny z Potulickich i syna Jana kościoły poświęcono dla wiary katolickiej.

Jan Rozdrażewski był człowiekiem niezwykle przedsiębiorczym i zaradnym, o czym świadczy zgromadzona fortuna. Okazał się jednak równocześnie wrażliwy na niedolę. Dał temu wyraz fundując w 1599 r. w Rozdrażewie szpital, czyli przytułek dla starców.

Jan Rozdrażewski - nagrobek

Jan Rozdrażewski – nagrobek

Zmarł 15 marca 1600 r. mając  57 lat. Pochowany został w krotoszyńskiej farze. Tam też mieści się jego wspaniały nagrobek.

Jan Rozdrażewski

starosta odolanowski

krajczy królowej

poseł na sejm

Jan Rozdrażewski

Jan Rozdrażewski

 

Był synem Jana (imię bardzo popularne wśród Rozdrażewskich), kasztelana poznańskiego i Katarzyny z Potulickich. Rodzice pozostawili mu w spadku dobra krotoszyńskie i rozdrażewskie.

Jan postanowił korzystnie się ożenić, dlatego wybrał wdowę po wojewodzie – Gryzeldę. Pochodziła ona z Sobieskich i była siostrą Jakuba a więc i ciotką późniejszego króla Jana III Sobieskiego. Co do spraw rodzinnych, to warto też wspomnieć o rodzeństwie Jana Rozdrażewskiego. Jego siostra Anna wyszła za mąż za Wacława Leszczyńskiego – właściciela Gołuchowa. Do dziś w zamku gołuchowskim w wielu komnatach natrafić można na herb Doliwa. Sam Wacław był jednym z przodków króla Stanisława Leszczyńskiego. Druga siostra, Barbara, poślubiła starostę Jana Kostkę, z tej samej rodziny, co św. Stanisław Kostka.

Wróćmy jednak do Jana. Jak przystało na Rozdrażewskiego, dzielnie walczył w obronie Rzeczpospolitej. Dowodził dwiema chorągwiami w bitwie z Turkami pod Chocimiem w 1621 r. (jedną z chorągwi sam opłacił).

Jan i Gryzelda Rozdrażewscy uchodzili za gorliwych katolików. Wydatnie wspomagali kolegium jezuickie a także zakon i kościół jezuicki w Kaliszu. W jego kryptach grobowych spoczywają do dnia dzisiejszego.

Dla rozdrażewiaków też działali – dzięki ich staraniom i wsparciu kontynuowano budowę naszego rozdrażewskiego kościoła. Jan Rozdrażewski nie dożył chwili konsekracji, zmarł w 1628 r.

Jakub Rozdrażewski

starosta odolanowski i kolski

kasztelan kaliski

wojewoda inowrocławski

Jakub Rozdrazewski

Jakub Rozdrażewski

Był synem Jana Rozdrażewskiego (krajczego królowej) i Gryzeldy Sobieskiej (tak – z rodziny w przyszłości królewskiej).Jego brat – Krzysztof – zginął w czasie wojny w Niderlandach. Jakub odziedziczył więc po ojcu cały rozdrażewski i krotoszyński majątek.

Jak przystało na przedstawiciela sławnego rodu zadbał o właściwe małżeństwo. Żenił się dwa razy i to zawsze z wdowami. Pierwszą była Anna z Opalińskich Przyjemska a drugą Katarzyna Opalińska, córka marszałka wielkiego koronnego.

Był postacią kontrowersyjną. Oskarżano go o rozrzutność, o to, że wydawał krociowe sumy na rozbudowę dworu w Krotoszynie (zamek mieścił się w parku, w miejscu, gdzie dziś stoi późniejszy pałac Gałeckich). Wiadomo, że utrzymywał wielu dworzan, hajduków i fraucymer. Z drugiej strony jednak nie żałował środków i wysiłków dla obrony Rzeczpospolitej.

Wiek, w którym przyszło mu żyć obfitował w wojny. Jakub nie pozostawał względem nich obojętny. Do walk z powstaniem Chmielnickiego na własny koszt wystawił liczny poczet zbrojnych. Na rozprawę pod Beresteczkiem (1651 r.) zapożyczył się nawet na sumę 12 000 złotych polskich. W 1656 r. czasie „potopu szwedzkiego”, jako jeden z nielicznych w Polsce wielmożów nie uznał zwierzchnictwa króla szwedzkiego Karola X. Stawił czoło najeźdźcy, a jego czyn był tym dla Wielkopolski, czym obrona Częstochowy dla Rzeczpospolitej. W odwecie Szwedzi zniszczyli prawie cały Krotoszyn (Rozdrażew chyba ocalał, podobnie jak północna część Krotoszyna). Pomimo tego jednak wysłał jeszcze  pod Częstochowę 100 dragonów.

Znany był z przywiązania do religii katolickiej. Przy zamku w Krotoszynie wystawił kaplicę. Odbywały się w niej nabożeństwa i uroczystości rodzinne, byli osobni kapłani.

Wiadomo również, że utrzymywał przyjazne kontakty z królami: Władysławem IV oraz Janem Kazimierzem i jego małżonką.

Strat w majątku nie dało się już odbudować i dlatego synowie Jakuba – Stanisław i Michał musieli sprzedać w 1689 r. zadłużone krotoszyńskie i rozdrażewskie dobra Franciszkowi Gałeckiemu – adiutantowi króla Jana III Sobieskiego.